Historie Starego Miasta (Scena „Na Starówce”)

lektor Lektor
Po raz pierwszy Żydzi zamieszkali w Żorach na początku XVI wieku, czyli podobnie jak w innych miastach Górnego Śląska. We wzmiance z dziejów miast z 1511 roku przeczytać można o sprzedaży „żydowskiej parceli” położonej za murami miejskimi. W 1565 r. sejm stanów śląskich, podległy władzy austriackich Habsburgów, zdecydował, że Żydzi na Śląsku mogą zamieszkiwać jedynie w dwóch miastach – Białej koło Prudnika i Głogówku. Dlatego też przez następne dwa stulecia, miejskie kroniki milczą na temat obecności wyznawców judaizmu w Żorach. Dopiero w XVIII wieku, kiedy to zelżały antyżydowskie prawa wprowadzane przez Austriaków, szczególnie zaś po przyłączeniu Śląska do protestanckich Prus, można mówić o napływie do Żor ludności pochodzenia żydowskiego. W 1787 roku gmina żydowska w mieście liczyła 126 osób, zaś w 1846 już 542, co stanowiło 13% wszystkich mieszkańców miasta. Żorscy Żydzi gromadzili się na modlitwy w synagodze już pod koniec XVIII wieku. Drewniany budynek spłonął jednak wraz z większością miejskiej zabudowy w wielkim pożarze w 1807 roku. Murowana świątynia stanęła w tym miejscu w 1835 roku. Swą funkcję pełniła aż do 1 września 1939 roku, gdy Żory zostały zajęte przez wojska niemieckie na początku II wojny światowej. Żorscy Żydzi przez cały okres przynależności miasta do Niemiec byli lojalnymi obywatelami tego państwa, wielu z nich zginęło w służbie cesarskiej w czasie I wojny światowej. Wiele żydowskich rodzin opuściło Żory po przyłączeniu miasta do Polski. Bardziej bowiem czuli się Niemcami wyznania mojżeszowego, aniżeli odrębną narodowością. Wynikało to też ze struktury społecznej społeczności żydowskiej w Żorach – w większości byli to bogaci kupcy, przedsiębiorcy, właściciele nieruchomości, lekarze oraz przedstawiciele innych wolnych zawodów. W 1939 roku w Żorach mieszkało już tylko 38 członków żydowskiej gminy wyznaniowej. Część z nich uciekła po wybuchu wojny na wschód, większość jednak została schwytana przez Niemców i wywieziona do obozu zagłady Auschwitz-Birkenau, gdzie zostali wymordowani. Wiadomo o kilkorgu z nich, że uczestniczyli w styczniu 1945 roku w tzw. marszu śmierci przechodzącym przez miasto, jednak nikomu nie udało się przeżyć.

Więcej o: Scena „Na Starówce”
zory